زندگى و آداب و رسوم و انديشه‌هاى مردم را به روى آنان مىگشود و موجب پديد آمدن بر خوردى تازه ميان انديشه‌هاى اسلامى و تئوريهاى ديگر مىشد . اين برخورد تازه در طريقه زندگى در نزد مسلمانان و امتزاج آن با آداب و رسوم ايرانيان و روميان و ديگر همسايگان حكومت اسلامى موجب مىشد تا جامعه نوينى پديد آيد كه عميقاً و كاملًا تحت تأثير وضع جديد قرار گيرد و از راه اسلام منحرف گردد و همين امر باعث ايجاد تناقضاتى در حيات جامعهء مسلمانان شد و باز نمودهاى منفى بسيارى از اين امتزاج طبيعى و ناگهانى از خود بر جاى گذارد . از اين رو ، مردم در آن روزگار به فرا گيرى علم و دانش شتاب ورزيدند و براى دستيابى به دانش بيشتر ، خود را به محضر امام صادق عليه السلام رساندند . طوايف گوناگونى از گوشه و كنار جهان اسلام به نزد آن‌حضرت رفتند ، مركز حساسى كه آن‌حضرت انتخاب كرده بود ، دستيابى آنان را به وى آسان مىساخت چرا كه آن‌حضرت در بيشتر عمر خود ، مدينه را كه به مثابهء عصب حساس جهان اسلام به شمار مىآمد به عنوان مقرّ و پايگاه خود اختيار كرد . هر ساله گروههاى بسيارى از مسلمانان براى اداى مناسك حج و رفع مشكلات و مسائل عملى و نظرى خود به حرمين ( مكّه و مدينه ) رهسپار مىشدند و در آنجا بود كه آنان با امام صادق و مدرسهء بزرگ آن‌حضرت برخورد مىكردند و هر آنچه را كه مىخواستند در نزد حضرتش مىيافتند . در اينجا ، مناسبت دارد كه اجمالًا به موج الحادى كه در دوران زندگى